Çin, kendi geliştirdiği ilk kuantum bilgisayar işletim sistemi olan Origin Pilot’u kullanıma açarak kuantum ekosistemini genişletmeye yönelik kapsamlı bir atılımın parçası olarak kamuya açık hale getirdi.
Merkezi Hefei’de bulunan Origin Quantum tarafından geliştirilen işletim sistemi; birden fazla donanım platformunu desteklemekte, görev planlama, donanım-yazılım koordinasyonu, paralel çalışma ve otomatik kübit kalibrasyonu gibi temel işlevleri yerine getirmektedir.
Yetkililer, sistemi açık erişimli dağıtım modeli olarak sunma yaklaşımını, ekosistem oluşturma ve endüstriyel kullanıma geçiş yönünde atılan bir adım olarak nitelendirmektedir. Ek olarak bu hamlenin kuantum bilişimi, Çin’in gelecek endüstrilerine yönelik beş yıllık kalkınma planındaki önceliklerle uyumlu hale getirdiği belirtilmektedir.
Çinli şirket, kendi imkânlarıyla geliştirdiği ilk kuantum bilgisayar işletim sistemini kendi web sitesi üzerinden çevrimiçi erişime açtı. Yetkililer, bu adımın açık kaynak geliştirme anlayışı ve endüstriyel kullanımının yaygınlaşması için önemli bir aşama olduğunu belirtmektedir.
Global Times’ın Anhui Quantum Computing Engineering Research Center kaynaklı haberine göre Origin Pilot adlı işletim sistemi Nisan 2026’da kullanıma sunuldu. Merkezi Hefei’de bulunan Origin Quantum Computing Technology Co. tarafından geliştirilen yazılım, şirketin üçüncü nesil süperiletken kuantum bilgisayarı olan Origin Wukong için temel altyapıyı oluşturmakta ve dış kullanıcıların erişimine de açılmış durumdadır.
Çin Komünist Partisi’nin resmi yayın organı olan People’s Daily bünyesinde faaliyet gösteren Global Times’a göre Çinli araştırmacılar bu adımı hem teknik bir dönüm noktası hem de ülkenin kritik teknolojilerde kendi kendine yeterliliğini güçlendirme çabasının stratejik bir adımı olarak değerlendirmektedir.
Origin Quantum’un araştırma lideri ve aynı zamanda Anhui Kuantum Hesaplama Mühendisliği Araştırma Merkezi direktörü Guo Guoping, Global Times’a yaptığı açıklamada kuantum işletim sisteminin kuantum bilişim ekosisteminin “yumuşak kalbi” olduğunu ifade etti. Origin Pilot’un dünya genelinde kullanıma açılması, onun ifadesiyle, “kapalı kapılar ardındaki teknoloji inovasyonu” anlayışından açık kaynaklı ekosistem geliştirmeye doğru bir geçişi temsil etmektedir.
Yine aynı yayın organının haberine göre Guo, bu gelişmenin koordineli ulusal kalkınma çabalarını ilerletmede önemli bir adım olduğunu ve dünya genelindeki teknoloji geliştiricilerinin yararlanabileceği kuantum inovasyon kaynaklarının daha etkin biçimde paylaşılmasını teşvik edeceğini iletmiştir.
Kuantum işletim sistemi, klasik bilişimde kullanılan Windows, macOS veya Linux gibi düşünülebilir. Donanım bileşenlerini yönetebilmekte, görevleri planlayabilmekte ve yazılım ile işlemciler arasındaki etkileşimi koordine edebilmektedir. Ancak kuantum bilişimde bu süreç çok daha karmaşıktır. Kuantum bitleri, yani kübitler, son derece hassas olmakla birlikte hesaplamaların gerçekleştirilebilmesi için sürekli kalibrasyon ve yüksek hassasiyetli kontrol gerektirmektedir.
Araştırma merkezine göre Origin Pilot, kuantum görevlerinin paralel olarak yürütülmesini ve otomatik kübit kalibrasyonunu destekleyebilmektedir. Bu sistem özellikleri, alandaki en önemli teknik zorluklardan ikisi olan sistem verimliliğini ve istikrarını artırmak amacıyla geliştirilmiştir.
AÇIK ERİŞİM, DAHA GENİŞ EKOSİSTEM
Araştırma merkezi, bu sürümün indirilebilir biçimde sunulan dünyanın ilk açık kaynaklı kuantum bilgisayar işletim sistemi olduğunu duyurmuştur. Küresel ölçekte IBM ve Google gibi şirketler kuantum programlama çerçeveleri ve makinelerine bulut tabanlı erişim sağlasa da bu sistemlerin temel işletim sistemleri yerel kurulum için açık biçimde indirme imkânı sunmamaktadır.
Araştırma ekibi başkanı Dou Menghan, kullanıcıların işletim sistemini resmi web sitesinden indirebileceğini açıklamıştır.
Dou, kullanıcıların farklı türdeki kuantum çipleriyle hızlı biçimde entegre olabildiğini ve QPanda gibi bağımsız programlama çerçevelerini kullanarak çeşitli fiziksel kuantum çipleri üzerinde kuantum hesaplama görevleri çalıştırabildiğini; bu sayede hem araştırma hem de ticarileştirme ihtiyaçlarının karşılanabildğini ifade etmiştir.
Origin Pilot, kuantum-klasik-akıllı hesaplamayı bir araya getiren birleşik bir işletim sistemi olarak tanımlanmaktadır. Geliştirme ekibine göre bu sistem; süperiletken kübitler, tuzaklanmış iyonlar ve nötr atomlar dahil olmak üzere birçok büyük donanım yaklaşımıyla uyumludur. Bunlar, ölçeklenebilir kuantum makineleri geliştirme sürecinde öne çıkan başlıca fiziksel platformları temsil etmektedir.
Birleşik bir programlama arayüzü ve standart sürücü altyapı sistemi sunan yazılım, aynı zamanda kuantum yazılım geliştirmedeki güçlükleri azaltmayı hedeflemektedir. Araştırma merkezi, bu modelin yalnızca ar-ge çalışmalarındaki engelleri azaltmakla kalmayıp araştırma kurumları, üniversiteler ve şirketlere sistem erişimi sağlayarak da önemli katkılar sunduğunu belirtmektedir.
LABORATUVARDAN ENDÜSTRİYEL AŞAMAYA GEÇİŞ
Origin Pilot, ilk olarak 2021 yılında kullanıma açılmış ve o tarihten bu yana birçok kez geliştirme ve iyileştirme sürecinden geçmiştir. Sistem şu anda Origin Wukong serisi kuantum bilgisayarlarda aktif olarak kullanılmaktadır.
Daha geniş bir bağlamda bu gelişme, politikacıların “geleceğin endüstrileri” olarak tanımladığı alanlara yönelik atılımın bir parçası olarak görülmektedir. Xinhua Haber Ajansı, kuantum teknolojisinin ülkenin 2026–2030 dönemini kapsayan 15. Beş Yıllık Planı’na yönelik önerilerde öne çıkarılan altı stratejik sektörden biri olduğunu bildirmiştir. Bu listede ayrıca biyoteknoloji üretimi, hidrojen ve nükleer füzyon enerjisi, beyin-bilgisayar arayüzleri, somutlaşmış yapay zekâ ve 6G iletişim teknolojileri de yer almaktadır.
Guo, kuantum teknolojisinin önümüzdeki beş yıl içinde öncelik verilecek kilit sektörlerden biri olarak açıkça tanımlandığını ifade etmiştir. Bu stratejinin temel bir bileşeni olarak kuantum bilişim, bu hamleyle laboratuvar araştırmalarının ötesine geçerek onun ifadesiyle gerçek dünya uygulamaları ve endüstrileşme aşamasına taşınmaktadır.
Alandaki ilerlemelere karşın kuantum bilgisayarlar hâlâ erken bir gelişim aşamasındadır. Günümüz sistemleri belirli özel hesaplamaları gerçekleştirebilse de çoğu görev için klasik süper bilgisayarların yerini alacak düzeyde değildir. Araştırmacılar kübit sayısını artırma, hata oranlarını düşürme ve yazılım altyapısını geliştirme üzerine çalışmalarını sürdürmektedir.
İndirilebilir bir işletim sisteminin erişime açılması yaşanan sorunları doğrudan çözememektedir. Ancak bu adımın geliştirme araçlarını standartlaştırmaya ve daha geniş bir kullanıcı ile geliştirici kitlesinin kuantum uygulamaları üzerinde deney yapmasını teşvik etmeye katkı sunabileceği değerlendirilmektedir.
Aşağıdaki bağlantı üzerinden Origin Pilot kuantum işletim sisteminin resmi kullanım belgelerine ulaşabilirsiniz. Aynı zamanda burada sistemin nasıl indirileceği, kurulacağı ve programlama arayüzü üzerinden nasıl kullanılacağı ayrıntılı biçimde açıklanmaktadır. İçerikte kuantum görevlerinin çalıştırılması, farklı donanım türleriyle entegrasyon ve sistemin genel çalışma yapısına ilişkin teknik bilgiler de yer almaktadır.
Çeviren: Çağın Bera Bay
Redaktör: Büşra Özer
Bilimsel Redaktör: Yasemin Poyraz Koçak
